columns

SHOJIN RYORI

shojin ryori

SHOJIN RYORI is de benaming voor de Japanse kloosterkeuken. Letterlijk vertaalt betekent het “Met toewijding koken” Met toewijding koken betekent maaltijden bereiden voor spirituele ontwikkeling. De boeddhistische kloosterkeuken is al meer dan 2000 jaar oud en de basis hiervoor ligt in de boeddhistische voorschriften. Een daarvan is: “Wie de (boeddhistische) weg volgt zal zich niet verliezen in alcohol of drugs, nog anderen daar toe aanzetten.
Alle wat je tot je neemt heeft invloed op je bewustzijn. Van suiker krijg je kortstondig energie, gevolgd door vermoeidheid; van alcohol raak je beneveld, brand je op en uitdroging is het gevolg. Alle uiachtigen, knoflook, sjalot, ui, prei, enzovoorts, prikkelen de zintuigen en zijn niet bevorderlijk voor een helder bewustzijn en tegenwoordigheid van geest.
Iets wat tegenwoordig behoorlijk populair is, is mindfulness. Helderheid van geest is een van de voorwaarden om tot inzicht te komen. De Japanse kloosterkeuken is dan ook niet strikt vegetarisch. Een misverstand is dat de boeddhistische keuken vegetarisch zou zijn om het leed tot een minimum te beperken. Hij is eerder bedoeld om tot inzicht te komen wat leed is.
Verschillende keren per dag word in Japanse kloosters de boddhishatva-gelofte gereciteerd. Die begint met: Ik beloof alle levende wezens te redden, hoe oneindig veel het er ook zijn.
Deze zin is een raadsel op zich, zijn planten geen levende organismen? Mag je geen koe slachten maar wel een aardappel villen en in kokend water gooien?
De zenkeuken is bedoeld als hulpmiddel om tot inzicht te komen. Wie ben ik, wat is de wereld buiten mij, wat is boeddhanatuur, enz.
Volgens de boddhisatva-gelofte is er geen bevrijding mogelijk zolang er nog één wezen in het universum lijdt.
Vanuit deze gedachte is een keuken ontstaan waar alleen ingrediënten worden gebruikt die het bewustzijn zo min mogelijk belasten. Als vanzelf vloeit hier ook een milieubewustzijn voort. Je spuugt niet in de bron van waaruit je drinkt (uitspraak Mathilde Willink). Leren koken behoort tot de monnikstraining in Japan. Het eerst halfjaar luidt een novice de bonsho (de grote tempelbel)
Hij moet als eerste opstaan om om 04:00 uur de bel te luiden en gaat als laatste naar bed nadat hij om 21:00 uur als afsluiting van de dag de bel luidt. Daarna krijgt de novice  de verantwoordelijkheid over de keuken onder supervisie van de tenzo ( de hoofdkok).
Helaas is die traditie onder invloed van westerlingen in de Japanse kloosters aan het verdwijnen. Gerechten gemaakt met umeboshi of umezuke (Ingelegde pruimen) en thee gemaakt van het vocht van deze pruimen worden in kloosters nog maar met mondjesmaat gebruikt. Maar ze zijn onontbeerlijk voor de afbraak van melkzuur dat zich door het zitten in meditatie in je benen ophoopt. Maar de Japanse boeddhisten zijn hier ook schuldig aan. Omdat er ook westerlingen in de kloosters ingetreden waren, doneerden zij brood, kaas, pindakaas en andere westerse producten aan de tempel voor de westerlingen.
 In een goede kloosterkeuken vind je sojaproducten, miso, shoju, tofu. Verschillende soorten zeewier, witte en bruine rijst, shiitakes, noedels zoals, soba, udon en ramen en takuan (ingelegde rettich).  Maar het belangrijkste ingrediënt is “doshin”, gedrevenheid, de weg van het hart.
Dat de kloosterkeuken gezond is staat als een paal boven water. In de zestiger jaren van de vorige eeuw heeft een japanner (meneer Kushi) een gezonde keuken ontwikkelt die wij als “De macrobiotiek” kennen. Maar waar in de kloosters de nadruk op helderheid van geest ligt, verlegde hij het naar gezondheid en liet bewustwording buiten beschouwing.

 

Please follow and like us:
columns

MIJN WERELD REDDEN

MIJN WERELD REDDEN

Wat was het warm, het hitteplan in werking getreden, nu is het wachten op de herfststormen en de overstromingen. Nee ik ben geen onheilsprofeet die zout in de wonde strooit, ik strooi met wat anders. Ik strooi met: “Zie er maar mee om te gaan”, en als het ondragelijk wordt kom dan maar bij mij uithuilen. Meer kan ik niet doen, je hebt me met handen en voeten gebonden. Jawel,… ik kan mijn armen spreiden om je te ontvangen, een kopje thee voor je zetten en je vertellen dat

het levenspad wat je loopt zuiver is, universeel en met alles verweven. Mooie woorden waar je niets mee kunt aanvangen. Toch…..pak het maar ergens beet en als het ongrijpbaar is zet dan je tanden erin, “zie er maar mee om te gaan”. Ik snap het, het is te warm om je ermee bezig te houden, je denkt er eerder aan om een airco te kopen, de buren hebben er ook al een gekocht. Wat is het warm.

Mag ik een piepklein vraagje stellen? Jij bent het toch die het zo warm heeft? En je denkt dat een airco de oplossing is, weet je dat zo zeker? Heb je niet een heeeeeeel klein beetje het gevoel dat je het voor je uitschuift? Je wilt een oplossing? Afhankelijkheid is de oplossing, als alles met elkaar verweven is dan is de schering afhankelijk van de inslag. Als jij het warm hebt  ben jij de enige die er iets aan kunt doen, een airco is geen oplossing, dat is jezelf verschuilen achter een masker, de realiteit voor je uitschuiven. Natuurlijk ben je goed bezig: je scheidt je afval je koopt alleen milieubewuste spullen, je bent een milieubewust zelfstandig mens. Weet je dat zeker? Je bent niet afhankelijk? Afhankelijk van een airco, en de rest van de wereld… Een wereld die jouw afhankelijkheid niet bij kan houden, een wereld die hard moet hollen om in je behoefte te voorzien, het zweet gust over haar rug. Ja maar… wat wou je zeggen? Wees stil… zie er maar mee om te gaan, je afhankelijkheid. Nee, hoe zou ik een oplossing voor je kunnen hebben. Dat is mijn oplossing, jij hebt het warm en die airco… volgend jaar word het nog heter.

Ik heb iets voor je: een plekje op een lange bank waar je kunt leren afhankelijk te zijn, afhankelijk te zijn van oefeningen om te realiseren dat je er niets aan kunt doen. Tot de ontdekking komen dat alles voor je bestaan vanzelf gaat en dat je er niets voor hoeft te doen. Doe dan ook niets… dat is moeilijk hé, niets doen. Blijf stil zitten kijk eens naar je ademhaling, nee… niets doen, kijken… Je ademhaling gaat “Van-zelf”, je hoeft er niets aan te doen, bemoei je er niet mee. Wat een inspanning om overal vanaf te blijven, je denkt dat er van alles moet om je leven comfortabel en compleet te maken, maar alles is je al eigen. Je levenspad is zuiver en je gelooft het niet, je denkt dat er van alles aan mankeert. Ga stil zitten, dat is beter dan een airco.

Hoe staat het trouwens met je verwarming, is die al winterklaar? Wat is het koud hé

Samen met alle wezens in het universum verwerf je boeddhaschap.

 

Please follow and like us:
columns

DUKKHA

DUKKHA

Is goed te vertalen met leed, de pijn van ziekte ouderdom en dood, iets waar elk levend wezen aan onderhevig is. Elk levend wezen loopt in cirkels om telkens weer op zijn schreden terug te keren, geboorte, ziekte, ouderdom en dood. Wat is de diepgang van het westers boeddhisme? Elke avond wordt in Japanse kloosters de volgende tekst gereciteerd:

‘Iedereen die het pad beoefent luister:
Geboorte en dood zijn de enige zaken die van belang zijn
Tijd verdwijnt als sneeuw voor de zon
Daarom, wijd je aan je training en verspil je tijd niet.’

Toen ik in 1986 in het Japanse klooster Bukkoku-Ji intrad werd mij na een maand door de Roshi gevraagd welke meditatie ik deed. Niet begrijpend antwoordde ik, ‘zenmeditatie’. Er werd mij duidelijk gemaakt dat ik mijn ademhaling moest tellen, maar dat deed ik al, zo had ik het geleerd.

Waarmee ik mee wil zeggen dat in het klooster niet veel werd verteld omtrent het zenboeddhisme. Wij hier in het Westen willen weten, en het liefst waarom. Er worden lezingen, uitleg en vraag en antwoord gegeven.

De eerste dagen werd ik in het klooster gemeden alsof ik een besmettelijke ziekte had. Een klooster is een soort wasmachine, er kleefde nog zoveel maatschappelijke troep aan mijn lijf en brein. Op dat moment was ik de grote stoorzender in het klooster. Ik werd niet gecorrigeerd, er werd mij niets uitgelegd, er werd mij niets verweten, ik werd alleen gemeden als de pest. Om kort te gaan- je zit in een klooster, je draait het hele programma mee, meditatie, gymnastiek, tempeldiensten, samu (werkperiode) ceremonieel eten (oriyoki). En als je niet op een barbaar wilde lijken was de enige manier, de anderen imiteren. O ja,… er werden toespraken gehouden in de vorm van teisho en mondo. Maar die waren in het Japans en de teisho waren traditioneel tijdens de meditatie, niks vragen om antwoorden, stil zitten en luisteren naar een onbegrijpelijke taal.. Het willen weten kon je wel vergeten. Een betere methode is er niet, je wordt volledig op jezelf teruggeworpen, geen ontsnappen mogelijk.

Geen afleiding door vragen te stellen, discussies aan te gaan, zeuren over ‘mijn kussen is te hard, het eten is vies, die vent naast me ademt zo hard,’ enz. Zen gaat over naar binnen kruipen naar de as van de draaimolen. Chögyam Trungpa rinpoche heeft een boek geschreven met als titel ‘Idiot compassion’. Veel boeddhisten hebben mededogen hoog in het vaandel staan, begaan met het leed in de wereld, hoe arrogant is dat. Met hun blik op de buitenwereld gericht zien ze de pijn van alle levende wezens. Ja, ze hebben het goed en hebben alle afleiding die ze zich kunnen veroorloven om hun eigen pijn niet onder ogen hoeven te komen. Ze maken zich druk over bio-industrie, het milieu, oorlog, armoede, maar vergeten zichzelf.

Er is een bekende Boeddha legende waarin Boeddha naar een ploegende boer kijkt.

Snuivend kwam de os aanzetten, vlak voor zijn voeten trok de ploeg de grond open. Boeddha keek hoe de boer onder het ploegen zijn hemd uittrok, zijn rug glom van het zweet. ‘Hu, vort’, zei de boer weer. In de omgeploegde grond klauterde een glanzend zwarte kever over de grote brokken klei. Dat moet een kabaal geweest zijn voor zo’n klein beestje, dacht Boeddha. Kwetterend schoot een vogeltje uit de struiken en dook boven op de kever. In één tel vloog het vogeltje met de kever in zijn snavel weer op. Hoog in een boom peuzelde het vogeltje de kever op. Boeddha keek weer naar de boer. Achter de ploeg vloog een zwerm vogels die onophoudelijk duikvluchten uitvoerde op de omgeploegde aarde. Plotseling als een steen viel een havik uit de lucht en griste met zijn scherpe klauwen een vogeltje achter de ploeg weg. Het vogeltje schreeuwde, piepte van angst. Een halve minuut later was het doodstil.

De boer ploegt om graan te zaaien waar brood van gemaakt wordt, dat hele proces is een grote slagerij, eten en gegeten worden, jij bent de oorzaak van het leed in de wereld, zonder jou bestaat deze wereld niet, waar was die wereld voor je geboorte? Natuurlijk was die wereld er voor jouw geboorte, maar niet voor jou, je was er nog niet. Hoe was het ook als weer mededogen met alle levende wezens. Mag je een aardappel villen en in kokend water gooien? Is een aardappel geen levend wezen? Eet jij geen brood? Waar wil je heen, waar wil je naar toe vluchten? Je probeert je schuld te ontkennen terwijl je de gestolen goederen nog in je handen hebt. Er is maar één uitweg, kniel voor jezelf, huil je hart uit je lijf, wie of wat wil je redden? Er staat je maar één ding te doen, jezelf redden, mededogen is gemakkelijk als je anderen red. Jezelf redden is een heel ander verhaal, het lef opbrengen om naar binnen te kijken, Fuck te World, you are the World.

Samsara, dit aards tranendal is de mallemolen van het leven en iedereen draait zijn rondje mee geen ontsnappen mogelijk. Je word duizelig, misselijk, moet overgeven om vervolgens volledig gedesoriënteerd uit het leven te stappen. Samsara is goed te vertalen met ‘samen rond rennen’.

Dukkha is de gehechtheid of verslaving aan samsara, we zijn als motten die om een kaarsvlam dansen. Boeddhisme is de weg naar binnen, hoe meer je naar de as van de draaimolen loopt hoe minder het effect van de centrifugale kracht is. Hoe dichter bij de as hoe helderder je leven is. En…don’t worry de oplossing ligt bij jou, dus je hoeft het niet ergens anders te zoeken. Eh,..misschien aan iemand vragen hoe het moet en steun zoeken bij lotgenoten.

Succes.

Please follow and like us:
columns

Vat het Nu

VAT HET NU, ONMIDDELIJK

Als je op het pad iemand ontmoet die het pad bewandelt, groet hem/haar dan niet met woorden en ga hem/haar niet zwijgend voorbij.

Met mijn vuist sla ik hem zo hard ik kan. Vat het nu, vat het onmiddellijk.

We zitten in de Rohatsu sesshin, en ik zal je niet lastig vallen met onbelangrijkheden, zoals welke dag het vandaag is. Rohatsu… Sakjamuni Boeddha maakte voor zichzelf een kussen van stro en daar zat hij op onder de Bodhiboom. Je zit nu op een ronde zafu, die op een vierkante zabutan ligt, die op zijn beurt weer op goudgele warme tatami ligt. Je wordt verwend, en het gevaar bestaat dat je het gedrag van een zeurpiet gaat vertonen. De juiste (Rohatsu)-instelling is: ‘Dunne kleren dragen’. Maar de kleren die jullie dragen zijn zo dik dat het geluid van de Kyusaku met een doffe plof in jullie kleren verdwijnt. Ik kan mij nog goed het heldere scherpe geluid van de Kyusaku herinneren, of was dat maar een droom? Je zit hier ook niet om net te doen alsof, het imiteren van je oefening zal geen impact hebben en nauwelijks door je huid doordringen. Een zuivere oprechtheid moet uit de bodemloze put van je buik oprijzen. En als het oprecht is, is er geen berouw. Oprechtheid, wat is dat?

Teisho van Tangen Roshi, 1986 – vertaling Zeshin van der Plas

Gosho zei:

Als je iemand op het pad ontmoet die het pad bewandelt, …

Iemand van het pad, op weg ontmoeten, op het pad onderweg. Is dat pad een bospad, een straat, of een snelweg? Het is overal en elk moment. Jij, als zenbeoefenaar moet vastbesloten zijn, vastbesloten vanuit jezelf. Je moet ervan doordrongen zijn, dat ‘het’ elk moment overal aanwezig is. Als je doorgaat met handelen en beschouwen via het discriminerende intellect is het onmogelijk dat te ontmoeten wat je zoekt. Dat wat je zoekt is overal, elk moment aanwezig, en in elke manier die je kunt opbrengen. Dit is helder en we zijn het er over eens. Oké?

Iemand van ‘het pad’, iemand die verlicht is, iemand met een doorleefde verlichting, iemand die zich met de dharma vereenzelvigd heeft onvergelijkbaar diep en uiterst gevoelig.

Als je op het pad iemand ontmoet
die het pad bewandelt,

Groet hem/haar dan niet met woorden en ga hem/haar niet zwijgend voorbij.
Bestaat er wel een dergelijke persoon? Zonder twijfel

Ik heb je al gewaarschuwd, als zenbeoefenaar en daar bedoel ik jou mee, is het overal, elke moment, en je zal dit begrijpen als je het begrijpt, en dit zal je ontvangen als de tijd rijp is. Als je op een punt aangekomen bent dat je niet anders kunt dan alles vereren en aanbidden, dan zal dat het moment zijn dat je zonder twijfel voor het eerst kunt zeggen: ‘Ik heb iemand van het pad ontmoet.’

Groet hem/haar dan niet met woorden en ga hem/haar niet zwijgend voorbij.

Gedurende de sesshin zijn er mensen die een taak verrichten waar het af en toe nodig is om te spreken. Verlies daarom je oefening niet uit het oog, blijf gericht op je oefening en beoefen alleen je eigen specifieke oefening. Als je als oefening het tellen van je ademhaling hebt, dan is dat je wereld. Als je je ademhaling volgt, dan is er alleen deze ene ademhaling. Als je aan de koan ‘mu’ werkt, wees dan één met ‘mu’, één massief solide ‘mu’, hemel en aarde.

Ontbijt, lunch, diner… dit feest staat altijd voor je klaar, neem en eet, alsjeblieft het is van jou.

De oefening die je doet, denk niet dat dit een beginnersoefening is, dat dit nog niet de ware oefening is, dat je later de werkelijke oefening krijgt. Je beoefent de werkelijke oefening, er bestaat geen andere, en er is geen andere weg. Alles wat ik doe is je de beste weg laten zien, de beste weg om dit feest te ontvangen, en alles wat je te doen hebt, is het gewoon doen. Als je Shikantaza doet, zit dan in Shikantaza en houd je centrum laag zodat je niet vaag wordt, zit helder, scherp en alert. Lichaam en geest zijn al afgevallen, je mond, die continu dit feest ontvangt, staat al wijd open. Deze week moet je hongerig zijn naar je oefening. Misschien zie je je oefening helemaal niet als een lekker hapje en staat het je tegen. Maar de dag zal komen dat je door zal breken. Je breekt door en je zult zien dat alles dit ene is. Je breekt door en je zult zien dat deze weg alles is, alles is deze weg. Als je aan de koan mu werkt dan is alles mu.

Groet hem/haar niet met woorden, en ga hem/haar niet zwijgend voorbij.

Als ik een grote persoonlijkheid ontmoet, hoe zal ik mij dan gedragen, zal ik stomme dingen zeggen, hem/haar beledigen, zal ik wel goed handelen? Het is onnodig te zeggen dat zo een vorm van (zelf) discriminatie een gebrek aan zelfvertrouwen is.

Zeg mij hoe groet je zo iemand?

Wij denken, of bedenken onze weg door situaties heen. We proberen het altijd uit te vogelen en ons in te dekken. Deze gewoonte, en het is alleen maar een gewoonte, dat is waar je doorheen moet breken. Als we iemand ontmoeten, dekken we ons altijd in door van te voren een strategie te bedenken, een opstellingsstrategie, in verdelen en scheiden, in het ‘ik en de ander’, breek daar doorheen. Misschien bereik je het punt waarop je zegt: “Ik houd mij nergens aan vast, ik grijp nergens naar en draag niets met mij mee”.

Dan grijp je naar ‘het niet grijpen’, je houdt nog steeds aan een idee vast.

Dit alles moet van je weggerukt worden. Gisteren heb ik een overlijdensceremonie gehouden voor een 49-jarige vrouw die gisteren overleden is. Ik heb de sutra Ji ki e Butsu Ji ki e Ho Ji ki e So ( Ik zoek mijn toevlucht in de Boeddha, de dharma, en de sangha) gereciteerd. Ik was nog maar juist begonnen of de kanarie op de veranda viel mij bij, Namu kara tan tsjilp, piep, piep, tsjilp no tora ja tsjilp, piep. Dankzij die kanarie werd de tijd vergeten, het sutra lezen vergeten en een groot offer van verdienste werd tentoon gespreid. Ik vraag mij af… ‘hoe groette deze kanarie mij?’.

Groet hem/haar niet met woorden, en ga hem/haar niet zwijgend voorbij. Zeg mij hoe groet je zo iemand?

Mumon levert hier commentaar op: Als je een vriendelijk antwoord op de vraag kunt geven, als je een vriendelijk antwoord op deze vraag kunt geven.

Mumon is heel vriendelijk en direct tot de kern. Hij prikt en port je, hoe staat het er mee, kun je een antwoord geven? Een vriendelijk antwoord dat de kern raakt? Dit, het echte, er is niets anders dan dit, de waarheid zelve, dit. Spreken, niet-spreken…? Als ik nou eens dit antwoord geef, winst, verlies? Dit is geen wereld waar we gelukkig mee kunnen zijn, met een antwoord dat we door onze discriminerende filters hebben laten gaan. Het heeft niets te doen met gehecht raken aan geluid of stilte, woorden zijn stilte. Deze vraag.

Je zei dat je een ontmoeting met het echte wilde hebben, je zegt dat dat het doel is waarom je hier bent, een ontmoeting met het echte. En van het begin af aan heb ik je gezegd dat je het zelf bent, je eigen werkelijke waarheid, Jij. Jij bent de meester, naar wie je ook kijkt of met wie je iets doet, als je hier doorheen kunt kijken dan ben jij het, de echte. En wat voor gezicht draag je dan, een zorgelijk gezicht, een arrogant gezicht, een begripvol gezicht, je zult een keer moeten sterven, dat is de enige weg.

Shikantaza… Zit met je gehele hart. Ik hoop dat je op deze manier praktiseert. Als je een vriendelijk antwoord op deze vraag kunt geven?

Vriendelijk betekent dit: één worden met dit, zonder mankeren gewoon één. Als je je kind ontmoet dan word je een kind, als je een oude vrouw ontmoet dan word je een oude vrouw. De sleutel hier voor is ‘zelf vergeten’ het ego afgeworpen en vergeten, gewoon één worden met alles wat je ontmoet. Er is niets wat je in de weg staat, geen obstakels, omdat je zonder mankeren één bent. Sterf de grote dood en je zal zien dat er nooit enige ruimte geweest is voor een ik om op te staan. Een grotere vreugde bestaat er niet wanneer je dit ervaart, de Samadhi van het vrije spel. Geen bezwaren waar dan ook, je arm op en neer bewegen, in elke stap die je neemt is grote bevrediging.

Dus het is goed om vrolijk te zijn. Word hier een mee, of ‘sterf’ om zo te spreken, word er een mee, zonder spoor van discriminerende kennis. Maar zolang als je nog naar iets verlangt, naar iets grijpt, zolang je maar iets blijft vast houden dan heb je de geestesgesteldheid van stralend vreugde, glimlach, kensho, nog niet bereikt. Het zelf moet het zelf kennen, het zelf moet met het zelf samen vallen. Als dat niet zo is dan kun je niet echt bescheiden zijn. Je, ik, mij, mijn-mentaliteit zal altijd het ik naar voren schuiven. Als je niet in staat bent een antwoord op deze vraag te geven- wees dan alert in elk aspect van je leven. In elk aspect van je leven, dat is in elk aspect, altijd overal. Wat je ook ziet hoort of doet, wordt er een mee, met alles. Hoe word ik een met wat ik ook hoor, zie, doe, of denk, hoe word ik er een mee? MU-JI (Mu-beoefening) als je mu beoefent, wring je er dan volledig in, alles hoort zichzelf dan als mu, wees je er verzekert van dat dit mu zich aan je openbaart. Dit is mu, dat is mu, daar is mu,, dat is het niet, dit lawaaierig soort gebabbel in je hoofd…..nee. Ik moet voorzichtig zijn met wat ik zeg omdat ongeacht het antwoord dat ik geef, je het zal trachten over te nemen, te kopiëren.

Als je op het pad iemand ontmoet die het pad bewandelt, groet hem/haar dan niet met woorden, en ga hem/haar niet zwijgend voorbij, overal, altijd.

Je steun is dan een persoon op het pad, de tatami is een persoon op het pad, de berg is een persoon op het pad, denk je dat dit niet van belang is? Boeddha heeft het volgende gezegd: Samen met alle wezens, bewuste en onbewuste wezens, het gras de bomen en de aarde zelf, verwerven wij het  boeddhaschap. Het gebulder van de bergrivier, Boeddha’s stem. De kleuren van de bergen, Boeddha’s lichaam.

 

Als je iemand op het pad ontmoet die het pad bewandelt, groet hem/haar dan niet met woorden, en ga hem/haar niet zwijgend voorbij.

Als spreken verboden is, moet ik dan zwijgen? Blijf niet steken in deze beperking. Ja, maar wat word ik dan geacht te doen? Dit is het punt waar het om draait, dit is waar je oefening begint. Ben je nog steeds zo stom?

Ik sla hem/haar met mijn vuist zo hard ik kan.
Vat het nu, vat het onmiddellijk!

Blijf op je tenen staan en laat je niet afleiden. Hier, nu, hier nu ligt de schat, er is niet iets wat niet de schat is. De dharma onmetelijk en tegelijk zo subtiel is haast onmogelijk te bevatten of te begrijpen, al zou je miljoenen ionen de tijd hebben. Sommigen van jullie zijn bereid om geduld en nog eens geduld te oefenen. Wat is een ion? Laat ik het zo uitleggen: Eens in de honderd jaar komt een winterkoninkje zijn snavel slijpen aan de top van de Himalaya. Als de gehele berg is afgesleten, dan is er 1 ion verstreken. Het is haast onmogelijk de dharma te bevatten of begrijpen, al zou je ionen de tijd hebben.

Nog eens, nog een keer, en nogmaals, weer een keer, en toen nog eens, en weer een keer, als maar door, is dat leuk? Gedurende al die tijd is de zon ontstaan, geëxplodeerd, herboren, geëxplodeerd, enz. enz. enz.

Dat is nogal wat, is het niet?

Gevangen in je bedelaarsmentaliteit. De mentaliteit waar je in gevangen zit, is als een eilandje, een eilandje wat in de traan van een mier drijft. Dit eilandje, dat is mijn huis! Ik woon hier! En je denkt dat dit alles is wat er is, deze bekrompen blik. Wie beschrijf ik hier? Je vastklemmen aan het ego voor alles wat het waard is, klein, klein, piepklein, wie beschrijf ik hier? Wat zal ik doen, zal ik dit doen? Of zal ik dat doen? Doe ik het zo goed? Wie is het die vanuit egoïsme met zichzelf loopt rond te zeulen?

Groet hem/haar niet met woorden, en ga hem/haar niet zwijgend voorbij

Als ik het zo aanpak dan zal het zo wel gebeuren, of misschien kan ik het toch beter zo doen. Je hebt er geen tijd voor, geen tijd om uit te vogelen hoe het zit,

Vat het hier, nu, onmiddellijk.
Slaan, zo hard ik kan.

Waarom is het zo moeilijk te bevatten, al zou je miljoenen ionen de tijd hebben? Omdat : Ik het ontmoeten, bevatten en begrijpen wil. Als dat je gesteldheid is, kan je er geen ontmoeting mee hebben. De realiteit is dat je altijd, elk moment, er niet van gescheiden bent, er is perfecte ontmoeting nu en altijd.

Toch, het is haast onmogelijk de dharma te bevatten al had je miljoenen ionen de tijd. Laat het al berekenen, het begrijpen, het weten los. Laat het ego los, blijf alleen maar bij je oefening. Laat los, laat los, en laat het loslaten los, leeg, niets met je mee dragen, niets vasthouden, nergens blijven hangen, en nergens naar grijpen. De (tantè) adem van lichaam en geest zal het overnemen en het voor je doen. Shikantaze, doen. Het tellen van je adem, doen. Dit ene. Ga door, ga door, want er is absoluut niets wat je tegen zou kunnen houden.

Natuurlijk, als de schattoren ‘mu’ jou benadert, dan kan er geen terughoudendheid meer zijn, alleen mu.

Als je iemand op het pad ontmoet die het pad bewandelt, groet hem/haar dan niet met woorden, en ga hem/haar niet zwijgend voorbij

Ik zal je het antwoord geven, maar ik zal niet toelaten dat je je beklaagt omdat je het antwoord niet weet.

Samen met alle wezens verwerven wij het boeddhaschap.

 

Please follow and like us:
columns

Zeshin – dana en het zorgen voor de doden

Tijdens Kikan, een voordracht van Roshi Sama ter aanmoediging van je zentraining, vroeg ik: ‘Roshi Sama, wat is de taak van een zenmonnik?’ Zijn antwoord was: ‘He takes care of the dead.’ Dat is de hoofdtaak van een zenmonnik/priester.

Tangen-roshi-tijdens-Kikan-in-Japan-590x443
Tangen roshi tijdens Kikan

Zorgen voor de doden vereist natuurlijk toelichting. Een klooster, tempel of zencentrum verzorgt in de eerste plaats de uitvaartceremonie. Ogenschijnlijk lijkt zo’n begrafenisritueel op een gewone begrafenisceremonie zoals overal ter wereld wordt uitgevoerd. Maar in mystieke zin is het een zuiveringsritueel waarbij kwade invloeden worden weggenomen. Vijfennegentig procent van de Japanners wil zo’n ritueel niet alleen voor hun dierbare overledenen, maar ook voor zichzelf omdat via de daden van een overleden familielid zij hier ook in aanraking mee kunnen komen. Gebruiken die hier in het Westen vergeten zijn, zijn in Japan nog springlevend. Dodenwake, ‘de 40 dagen periode binnen het katholicisme’ (in zen 49 dagen) rouwperiode, is in Japan voor 95% van de bevolking gewoongoed. De priester/monnik is hierbij nauw betrokken. De jarenlange familieband met een tempel is in Japan vanzelfsprekend. De monnik kent de familie en zoekt voor de overledene een passende boeddhistische naam uit die in een Ihai-tablet (dodenbordje) word gegraveerd.

Als boeddhist word je geacht om de overledene in gedachten te houden door de Ihai-tablet in het huisaltaar te zetten, er elke dag een sutra voor te reciteren en een kopje water te plaatsen. Je bent pas echt dood als je vergeten bent. Gepensioneerden hebben hier tijd voor, maar door de volgeladen agenda van Japanners hebben lukt dat niet of nauwelijks. Dus laten ze hun Ihai-tablet achter bij de tempel waar de priester/monnik de zorg voor de Ihai-tablet op zich neemt.

kleitabletten-voor-de-doden
Kleitabletten-voor-de-doden

Het is in Japan dan ook heel vreemd als je alleen voor meditatie naar de tempel gaat. In 1994 bezocht een dharmabroer van mij onze tempel in Leiden. ‘s Morgens vroeg hij waar iedereen bleef. Ik zei hem: ze komen vanavond om acht uur. Verbaasd vroeg hij: ‘Waarom?’ Hij was verbaasd dat iedereen alleen voor de meditatie kwam en er niemand voor de tempeldienst aanwezig was. In Japan is het precies andersom.

Eigenlijk heeft het niet zoveel zin om alleen voor de meditatie te komen. Via meditatie maak je endorfine aan wat je een prettig gevoel geeft, maar na een paar uur weer wegebt. Pas als je een langere retraite doet treden er inzichten op die je leven kunnen beïnvloeden. Maar zonder rituelen die bekrachtigd zijn, vinden zorg en verdieping van je inzichten geen ondersteuning. Spiritualiteit heeft een vorm nodig, zoals je thee in een kopje giet, zo giet je je spiritualiteit in riten en ceremonies.

De taak van een zenmonnik/priester is zorgen voor de doden, daar wordt hij/zij voor opgeleid, en ja, meditatie is daarin een belangrijk onderdeel, maar de tempeldiensten en ceremonies zijn even belangrijk. Dat is waar een sangha voor betaalt – om haar tempel en priester/monnik in stand te houden. Het is niet een kwestie van kopen of contributie, het is dana, betrokkenheid. In Japan hoeft niemand te betalen om aan een sesshin (retraite) mee te doen, maar iedereen heeft het besef dat zonder dana hun tempel verdwijnt en daarmee de mogelijkheid om inzicht te verwerven en te leren hoe die te verweven met je leven. Maar er is ook dana voor priesters/monniken om bijvoorbeeld angst en leed van betrokkenen tot een minimum te beperken. Dana is een oefening, een oefening in empathie, betrokkenheid, zowel voor de priester/monnik als de sangha.

Tempel, bezoek-van-Etsudo, Bukkoku-Ji 1995

 

Please follow and like us:
columns

Choka & banka, de weg van het hart

Choka & banka, de weg van het hart

Ceremonies zijn nooit bedacht maar ontdekt, het zijn natuurlijke patronen die een logisch gevolg zijn van inzicht in zaken die met onze vijf zintuigen niet waargenomen kunnen worden maar alom aanwezig zijn. Om een eenvoudig voorbeeld te geven, gas is onzichtbaar en kan met vuur zichtbaar gemaakt worden. Rituelen zijn natuurlijke patronen om onzichtbare zaken gewaar te worden.

Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat je in verschillende religies dezelfde symbolen en rituelen tegenkomt. Over de hele wereld vind je de ceremoniële staf en (wijwater)kwast in alle mogelijke variëteiten. In vrijwel alle religies wordt wierook gebruikt, ook bellen, gongs en trommels enzovoort zijn veel voorkomende attributen in alle religies. Buigingen, het zingen, reciteren, opzeggen van sutra’s, gezangen en psalmen veda’s en zo, rozenkransen, ommegangen, ze zijn allemaal bedoeld om herhaald te worden. Zo ontstaat een patroon, een spiegel, waarin de uitgestippelde route tot zelfrealisatie herkenbaar wordt. Zoals in een kom thee geschonken kan worden, zo zijn rituelen een voertuig waarin spirituele patronen zichtbaar kunnen worden en een weg voor ons uitstippelen die ons inzicht geeft.

Al deze gebruiken zijn bedoeld om de rede, ratio, het denkvermogen opzij te zetten. Rituelen zijn bedoeld om ‘direct inzicht’ te bewerkstelligen. Het verstand fungeert in spirituele zaken als een matglazen ruit waardoor zaken niet waargenomen worden zo als ze zijn. Het verstand scheid je altijd van dat wat je waarneemt en houd je gevangen in een web van ‘weten’, oordelen, vast leggen, enzovoort. Rituelen geven je zicht op vrij zijn, vrij van schuldgevoel, vrij van bekeken worden, bekritiseerd worden. Rituelen doe je niet om ondergeschikt, dienstbaar, of volgzaam te worden maar die doe je van ganser harte omdat het ruimte en levensvrijheid geeft.

Rituelen volgen het natuurlijk gebeuren; hoogtepunten zijn altijd verbonden met de seizoenen waarvan de zonnewende de belangrijkste is. Maar ook zaai- en oogsttijd zijn perioden die verbonden zijn aan rituelen. Vroeger zat het christendom vol rituelen, maar de honger naar macht heeft het corrupt gemaakt. Om de macht veilig te stellen gebruikte men emotionele chantage, zoals dreigen met duivel, hel, de ban, enzovoort die uiteindelijk de leegloop van de kerk veroorzaakte. Om het tij te keren werden allerlei paniekoplossingen bedacht. Er kwamen beatbandjes, jongerenevenementen en in de katholieke kerk werd het Latijn afgeschaft, de pastoor keerde god de rug toe door zich om te draaien naar de kerkgangers.

Veel neo christelijke rituelen zijn regelrecht overgenomen door begrafenisondernemers, trouwceremonies, yoga scholen, new age groeperingen enz., een groepje stenen een mooie vaas bloemen met een kaars op een verstild plekje in een hoek. De gebouwen waar kerkdiensten gehouden worden nemen een ondergeschikte rol in. We zijn vergeten dat ze zo gebouwd zijn dat rituelen er in een natuurlijk patroon uitgevoerd kunnen worden. Op die manier wordt het gebouwd, een witte plek op de aarde, afgeschermd van dagelijkse beslommeringen, waar de gelegenheid wordt geschapen om verdieping te vinden. Een plek waar je als je binnen komt als vanzelf gaat fluisteren om de (stilte) (het is niet de stilte die respect afdwingt) niet te verbreken. De schijnbaar niet ter zake doende, zoals vorm, inrichting en ligging dragen hier toe bij, net zo als  een tentoongesteld object dat belicht wordt door een schijnbaar onbetekenende lamp. De onbetekenende lamp is van essentieel belang,  het licht op zich kun je niet zien, je kijkt dwars door het licht heen. Mystiek (dat wat verborgen is) is alom aanwezig maar zonder zorgvuldig ritueel kijk je er dwars doorheen, zo onthult mystiek dat wat verborgen lijkt te zijn. Vanuit rituelen zijn ceremonies ontstaan om de invloed van belangrijke gebeurtenissen, zoals wijdingen, geboorte, rouw en trouwceremonies, kenbaar te maken. Zo leiden ceremonies regelrecht naar het hart, het hart is verbonden aan gevoel, emotie en compassie, maar er is verdieping voorbij het hart.

Religie van het hart is in geen enkel boek te vinden,
toch wijzen alle boeken de weg naar het hart.
Net zo als een kookboek de weg naar een maaltijd wijst.

Dus maak niet de vergissing dat door een kookboek te lezen
je honger over gaat, koken is een praktijk gerichte bezigheid.
En net zo als bij koken, oefening kunst baart,
zo kom je door een religie te beoefenen dichter bij het hart.

Boeddhistische geschriften  uit je hoofd te leren,
brengt je geen stap dichterbij, bij wat je verlangt.
Als je gelezen hebt hoe je moet zwemmen
zal de hartsutra je niet redden als je in het water valt.

Als je niet op weg gaat hoe zou je dan het hart bereiken?
Als je het roepen van het hart niet hoort,
zullen de sutra’s je niet redden.

Roeping is de weg naar het hart,
honger naar inzicht is weg naar het hart.
Maak niet de vergissing dat door voorschriften te volgen,
dat je dan goed bezig bent. Goed en slecht zijn de illusies van het hoofd,
het hart kent geen goed of slecht, het hart kent alleen houden van.

Omarm alles en iedereen, je bent geliefd.

Maar dat vrijwaart je niet van pijn en verdriet.
Jouw tranen zijn de tranen van Kannon Sama

zij die het schreien der mensheid hoort.
Die één is met de pijn van anderen, zo ondraaglijk
De last om ze te redden is een onderbuik gevoel.

Een voor een vallen de blaadjes van de Bodhiboom, het is niets.
Een voor een ontspruiten blaadjes aan de lotus, het is niets.
Kijken word schouwen.

En zonder voor of tegen, zijn tranen alleen tranen, tranen die
de angst van het hart wegen om zich in duisternis te begeven.
Waar ons slechts vergetelheid wacht, in een onmetelijke val

Alleen duisternis, niets.

Waar komt dit lijf vandaan , hoe kom ik aan deze geest?
Samsara, is die pijn er altijd geweest?

Please follow and like us:
columns

Wat is zen?

WAT IS ZEN

 

Toen ik met zen begon waren de zenboeken op één hand te tellen, de meeste waren in het Engels of vanuit het Engels vertaald. Het waren boeken die over zen gingen, boeken over de historie van zen, anekdotes en filosofische boeken. Er was geen enkel boek wat over zenbeoefening ging.

Ik begon in 1978 op de woensdag en zaterdag bij een lieve zenjuffrouw met drie x 20 minuten meditatie. En, ik was meteen verkocht, er gebeurde iets fundamenteels. Toen ik na de les buiten kwam was de wereld intenser, kleuren waren helder er was geen dissonantie, de wereld accepteerde me.

Maar de volgende dag had het me weer verlaten dus woensdagavond stond ik weer voor de kapel waar de zen gegeven werd. Ik wilde het terug, het gevoel van ‘gewenst’ te zijn. En met een grote twijfel of het weer zou gebeuren ging ik op het kussentje zitten en reciteerde de rare klanken mee die op het A4’tje stonden.

Na de les dronken we thee, ik was net in de dertig en de meesten waren ver boven de vijftig, ik was een jong broekie in het geheel en er zou normaal gesproken een generatiekloof tussen ons moeten zitten, maar er was een groot gevoel van saamhorigheid. De zenjuffrouw gaf mij een boekje te leen dat ‘de cultuur van de stilte’ hete. Een zeer wetenschappelijk onleesbaar boekje wat ik de volgende les weer teruggaf. Uiteindelijk verhuisde de lerares naar Amsterdam en heb ik getracht om mijn meditatie zelf op pijl te houden, maar ik miste de ondersteuning van de groep. Zo kwam ik in een Spaans (zen)klooster terecht, daarna in een Japans. Daar ontdekte ik dat dat de enige plek was om de praktijk van zen te leren. Het Zenboeddhisme heeft in Japan een infrastructuur, het is in de maatschappij ingeburgerd en in Nederland was die mogelijkheid er nog niet. In het Japanse klooster kwam ik er achter dat zen niet dom op een kussentje zitten is, het is een totaalpakket. Meditatie is voor zenbeoefenaars een belangrijk onderdeel. Maar je mediteert in een klooster maar 2½  uur per dag. De dag begint met hardlopen, daarna is er taiso, een gymnastiek vorm gebaseerd op ‘Do In’ en acupressuur. Tweemaal daags een tempeldienst en er wordt ceremonieel gegeten, daarnaast zijn er bedeltochten.

 

Kortom, meditatie is maar een klein onderdeel van de zentraining. Dat heb je vast wel vaker gehoord, maar waar was er een plek in Nederland waar het wel kon? Met een leraar die je omarmde als een vader zijn kinderen. Die je alles leerde om de grote sprong in het diepe te wagen. Een plek op de wereld die niets meer met de waan van alle dag te maken heeft, waar alles klopte, een plek waar de Tenzo volgens het ‘Shojin Ryori’ principe kookt, waar de Ino de tempelinstrumenten bedient, en de tempeldienst uit zijn hoofd kent. Zulke mensen moeten opgeleid worden en je draait er in mee. Je wordt geleerd hoe je de grote tempelbel moet luiden en je mag de tempelinstrumenten bedienen. Eerst in het kleine tempeltje, de Kannon-do, en later in de hoofdtempel, de Hondo.

Natuurlijk, alle begin is moeilijk, als je etenskommen in de stilte van het klooster met donderend geraas van tafel vallen. Als je te laat voor de meditatie bent omdat je de betekenis van de bel, gong, klepper en drumsignalen nog niet kent.

 

Hoe denk je dat het is als je voor het eerst hier, in Nederland, in een Franciscanenklooster mee draait? Als je daar niet in opgegroeid bent, ken jij de mis uit je hoofd? Weet je wat het  angelusklokje betekent. Als je voor het eerst in onze tempel meedraait heb je flink wat om los te laten, want dan ben je ook als een kat in een vreemd pakhuis.

 

Japanners die geen affiniteit met zen hebben, hebben ook geen idee wat zentraining inhoudt.

Er was een Japanner die zich voor een retraite van een week had opgegeven, die had zich voorbereid op diepe gesprekken met de zenmeester, hij had een paar mooie boeken mee genomen, hij heeft zich 180º moeten omdraaien.

 

Ook in Japan wordt het nu als panacee voor rust en wellness aangeprezen, binnen zen hebben ze daar een woord voor ‘Bompu zen’ (gewone zen). Zen die geschikt is voor iedereen en alleen beoefend wordt voor fysieke en mentale gezondheid. Natuurlijk is daar niks mis mee, eigenlijk ben ik ook zo begonnen. Maar met bompu zen kun je ook met spirituele inzichten geconfronteerd worden en zal de leraar of lerares mooie termen gebruiken zoals, loslaten, leegte, je met de stroom laten mee drijven’. Ja en die termen kloppen wel, maar is het wel zo leuk om los te laten, je met de stroom mee te laten drijven.

Loslaten is dat wat je denkt te hebben, dat wat je vast hebt loslaten. Dat gaat goed zolang als dat wat je loslaat bij je blijft, dan kun je er nog over beschikken. Maar werkelijk loslaten… Kun je geliefden, of kinderen, die overlijden loslaten? Je raakt depressief, of erger krijgt een postnatale depressie. En ‘go with the flow’; durf je je werkelijk over te geven aan de gebeurtenissen om je heen? Een buurman die door het lint gaat omdat je vraagt de muziek wat zachter te zetten? Zeeeeeeeeeeennnnnnnn,…… ja hoor geloof je het zelf? Hoe doorleeft je ook bent in de zen, zoiets doet pijn. En je kunt wel zeggen alles wat je afgenomen wordt is niet werkelijk van jou, zoek wat werkelijk van jou is, dan ga je voorbij aan de tragedie van het leven.

 

Toch hangt er boven de meditatiehal een gekalligrafeerd bord waar op staat ‘Un sui’, regenwolken.

Dat is hoe zenbeoefenaars genoemd worden, regenwolken die geen houvast hebben en door de wind van noord naar zuid geblazen worden.

 

Maar ook een lekenmonnik of -non die beoefent dat, en dat wil niet zeggen dat hij of zij een gevoelloos individu worden, juist het tegenovergestelde is waar. Toen ik met zen begon accepteerde de wereld mij, nu accepteer ik de wereld, nu verwelkom ik wat op mijn pad komt. Tegen mijn leerlingen zeg ik vaak: ‘Zie er maar mee om te gaan’, een grotere empathie is er niet. Niet van het probleem weglopen, maar het omarmen. Zen werkt in je dagelijks leven door en als je goed kijkt, helder bent, zie je het totaalpakket.

 

Hoe werkt zo’n zentotaalpakket? Het begint bij de keuken, de zenkeuken, dat is een 1000 jaar oude beproefde methode die Shojin Ryori genoemd word, dat ‘koken voor een helder bewustzijn’ betekent. Alles wat je tot je neemt heeft invloed op je bewustzijn: suiker, hamburgers, chocola, ijsjes en van drank krijg je wel een heel raar bewustzijn. De zenkeuken heeft een menu wat je tegenwoordigheid van geest bevordert.

 

Diegene die het eten in een klooster kookt heet de tenzo, in de winter begint hij al om even over vieren de rijst voor te verwarmen. Hij heeft geen tijd om met de monniken mee te rennen, ook mist hij de ochtendmeditatie en de tempeldienst. De tenzo is iemand die gepokt en gemazeld is in de zentraditie. Iemand waarvoor alles meditatie is, en dan vooral met hart en ziel koken. In de kloosterhiërarchie komt hij op de tweede plaats. Eerst de abt of abdis, dan de kok en dan de hoofdmonnik.

 

Maar eten voor een helder bewustzijn zonder inzichten en geestelijke ontwikkeling levert alleen maar scherpzinnigheid op. Meditatie zorgt voor inzicht, als je helder inzicht hebt wordt dat wat door een obscuur bewustzijn verborgen bleef helder. Om je inzichten te preserveren, ze je eigen maken, heb je een vorm nodig. Zo als een kopje een vorm is voor de thee zo zijn ceremonies en rituelen het servies voor je inzichten. Zonder vorm om het te beschermen en in te laten groeien sijpelt het langzaam weg en blijft er niet meer dan een herinnering over.

 

De ceremonies, voorschriften en zeker ‘samu’ (corvee) zijn essentieel voor je ontwikkeling. Al deze zaken zijn ordelijk vast gelegd en fungeren ook als reservoir, een vat waar je inzichten in groeien en ontwikkelen, via ceremonies diepen ze zich uit en worden je eigen.

 

Mediteren is inzicht verwerven in wie je bent en wat de wereld om je heen is. En deze inzichten uitdiepen doe je vanuit ceremonies. Zo als je thee in een kommetje schenkt, zo kun je je spirituele inzichten terugvinden en uitdiepen in de orde van het zentotaalpakket. Zen is geen wellness, je wordt er niet rustiger van en problemen verdwijnen ook niet. Het geeft je wel stabiliteit om met onrust, problemen en ongemak om te gaan. Sterker, je gaat problemen en ongemakken als uitdaging zien als een onderdeel van het totaalpakket van het leven, of van zen.

 

Wat is het verschil? Voor de kok is alles meditatie, vooral met hart en ziel koken.

Please follow and like us: